پێشەکی: پرسیارە بنەڕەتییەکە
قورئانی پیرۆز بانگهێشتێکی کراوەیە بۆ تێفکرین، و پرسیارەکانی کلیلی کردنەوەی دەروازەکانی تێڕامانن. یەکێک لە یەکەمین و قووڵترین پرسیارە ئیلاهییەکان لە سوورەتی بەقەرەدا دێت، کاتێک خودای مەزن ڕوومان تێدەکات و دەفەرمووێت: "أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ" (ئایا نەتزانیوە کە خودا بەسەر هەموو شتێکدا بەتوانایە؟). ئەم پرسیارە بانگهێشتێکە بۆ گەشتێکی مەعریفی و ڕۆحی، نەک تەنها بۆ وەڵامێکی سادەی "بەڵێ". ئەم وتارە هەوڵدەدات ئەو ڕێگایانە ڕوون بکاتەوە کە قورئان لە بەردەم مرۆڤدا دایاندەنێت، تا لە زانینی ئەقڵییەوە (علم) هەنگاو بنێت بەرەو دڵنیایی تەواوی دڵ (یقین) لەسەر توانای بێسنووری خودا.
--------------------------------------------------------------------------------
1. شایەتی گەردوون: نیشانەکان لە دروستکراوەکاندا
قورئان سەرەتا بانگهێشتمان دەکات بۆ تێڕامان لە گەورەترین کتێبی کراوە: گەردوون. کاتێک مرۆڤ سەیری ڕێکخستنی بێهاوتا، قەبارەی سەرسوڕهێنەر و وردەکارییەکانی ئاسمانەکان و زەوی دەکات، دان بە بوونی هێزێکی بێسنوور و زانایەکی ڕەهادا دەنێت. ئەم تێڕامانە یەکەم هەنگاوە لە گەشتی گەیشتن بە دڵنیایی.
بەڵگەکانی دروستکردن:
- دروستکردنی ئاسمانەکان و زەوی: خودای گەورە ئامانجی ئەم دروستکردنە گەورەیە بە ڕوونی دیاری دەکات و دەفەرمووێت: "اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ" (خودا ئەو زاتەیە کە حەوت ئاسمانی دروست کردووە و لە زەویش هاوشێوەی ئەوان، فەرمان لە نێوانیاندا دادەبەزێت، بۆ ئەوەی بزانن کە خودا بەسەر هەموو شتێکدا بەتوانایە). کەواتە، تەماشاکردنی گەردوون خۆی لە خۆیدا پەرستشێکی مەعریفییە کە بەرەو ناسینی توانای خودامان دەبات.
- دروستکردنی مرۆڤ و جیاوازییەکان: توانای خودا تەنها لە قەبارە گەورەکاندا نییە، بەڵکو لە وردترین وردەکارییەکانی ژیانی مرۆڤیشدا ڕەنگدەداتەوە. بۆ نموونە، لە دیاریکردنی چارەنووسی وەچەخستنەوەدا دەفەرمووێت: "يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ إِنَاثًا وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ * أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا" (کچ دەبەخشێت بە هەرکەسێک بیەوێت و کوڕیش دەبەخشێت بە هەرکەسێک بیەوێت * یان کوڕ و کچیان پێکەوە پێدەبەخشێت و هەرکەسێکیش بیەوێت نەزۆکی دەکات). ئەم دەسەڵاتە ڕەهایە لەسەر ژیانی مرۆڤ، نیشانەیەکی ڕوونی توانای بێهاوتای ئەوە.
پاش تێڕامان لەم نیشانە گەورانە لە ئاسۆ دوورەکاندا، خودا بانگهێشتمان دەکات بۆ تێڕامانێکی قووڵتر لەو نیشانانەی کە لە خودی بوونەوەری مرۆڤدا دایناوە.
2. شایەتی خودی: نیشانەکان لە خودی مرۆڤدا
گەیشتن بە زانینی توانای خودا تەنها پێویستی بە سەیرکردنی دووری ئاسمانەکان نییە؛ بەڵکو دەکرێت لە نزیکترین شوێن، واتە لە خودی بوونی ئێمەدا، بەدیبکرێت. قورئان جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە بوونی مرۆڤ و تایبەتمەندییە ناوازەکانی، خۆی لە خۆیدا نیشانەیەکی گەورەی هاوتای دروستکردنی ئاسمانەکان و زەوییە.
نیشانە ناوازەکانی مرۆڤ:
- جیاوازیی زمانەکان و ڕەنگەکان: حیکمەتی ئیلاهی لێرەدا بە ڕوونی دەردەکەوێت: "وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ" (وە لە نیشانەکانی ئەو، دروستکردنی ئاسمانەکان و زەوی و جیاوازیی زمان و ڕەنگەکانتانە). لێرەدا، قورئان جیاوازیی زمان و ڕەنگی پێستی مرۆڤەکان دەخاتە ئاستی گەورەیی دروستکردنی گەردوون، وەک ئاماژەیەک بۆ توانای بێسنووری دروستکەر لە بەخشینی ئەم فرەچەشنییە سەرسوڕهێنەرە.
- پەنجەمۆری دەنگ: یەکێک لە نیشانە ورد و سەرسوڕهێنەرەکان ئەوەیە کە هەر مرۆڤێک خاوەنی "پەنجەمۆری دەنگی" تایبەت بە خۆیەتی. جێی سەرنجە، سەرەڕای ئەوەی کە مەودای فریکوێنسی دەنگی مرۆڤ زۆر تەسک و سادەیە، بەڵام لەنێو ملیارەها مرۆڤدا، خودای مەزن توانایەکی وای نیشان داوە کە هیچ دوو کەسێک دەنگیان بە تەواوی وەک یەک نییە. ئەمە نمایشێکی بێوێنەی وردی و توانای خودایە لە دروستکردندا.
- پەنجەمۆری ڕەنگ: بە هەمان شێوە، تەنانەت لەناو ئەو کەسانەی کە پێستیان سپی یان ڕەشە، هیچ دوو مرۆڤێک "پەنجەمۆری ڕەنگی" تەواو هاوشێوەیان نییە. ئەم جیاوازییە وردانە لە پلەی ڕەنگدا، نیشانەیەکی دیکەی توانای بێهاوتای خودایە لە بەخشینی ناسنامەی ناوازە بە هەر تاکێک.
پاش بینینی دەستکردی خودا لە گەردوونی گەورە و وردەکارییەکانی بوونی خۆماندا، قورئان ئێستا ئاڕاستەمان دەکات بەرەو تەختەی مێژوو، ئەو شوێنەی کە دەرەنجامی داننان یان ئینکاریی ئەم توانایە بە ڕوونی نەخشێنراوە.
3. شایەتی مێژوویی: پەند لە چارەنووسی گەلانی پێشوودا
قورئانی پیرۆز بەردەوام هانی مرۆڤ دەدات کە سەیری مێژوو بکات و پەند لە چارەنووسی گەل و شارستانیەتە لەناوچووەکان وەربگرێت. ئەو گەلانەی کە لە لووتکەی هێز و دەسەڵاتدا بوون و بە هێزی خۆیان مەغروور بوون، نەیانتوانی بچوokترین بەرگری لە بەرامبەر توانای خودادا بکەن.
گەل/کەسایەتی | پەند و وانەی ئیلاهی لە هێز و چارەنووسیاندا |
ئەصحابولفیل | ئەم ڕووداوە "نمایشێکی ئیلاهی بوو بۆ نیشاندانی توانا" ( |
گەلی عاد (ارم ذات العماد) | وانەی ئەم گەلە ئەوەیە کە هێزی جەستەیی و تەکنەلۆژیای بێوێنە، کە خودا دەربارەیان دەفەرمووێت: "الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ" (کە وێنەی لە شارەکاندا دروست نەکرابوو)، ناتوانێت لە بەرامبەر سزای ئیلاهیدا بیانپارێزێت کاتێک لەخۆباییبوون تێکەڵ بە یاخیبوون دەبێت. |
گەلی سەموود | توانای ئەندازیاریی ناوازەیان لە هەڵکۆڵینی شاخەکان بۆ دروستکردنی ماڵی پارێزراو، باوەڕێکی درۆزنانەی پێبەخشین کە هیچ هێزێک ناتوانێت پێیان بگات. وانەکە ئەوەیە کە هیچ قەڵا و پەناگایەکی مرۆیی ناتوانێت ڕێگر بێت لە جێبەجێبوونی فەرمانی خودا. |
فیرعەون (ذي الأوتاد) | فیرعەون نموونەی لووتکەی ستەمکاری و دەسەڵاتی زەمینی بوو. لەناوبردنی ئەو و سوپاکەی لە دەریا، وانەیەکی هەمیشەییە کە دەسەڵاتی ڕەهای خودا لەسەرووی هەموو دەسەڵاتێکی ستەمکارانەوەیە و چارەنووسیان لەناوچوونە. |
پەندی سەرەکی لەم هەموو ڕووداوەدا لەم ئایەتە پیرۆزەدا کورت دەبێتەوە: "فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ * إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ" (جا پەروەردگارت جۆرەها سزای بەسەردا باراندن * بە دڵنیاییەوە پەروەردگاری تۆ لە بۆسەدایە). پاش بینینی ئەم دەسەڵاتە، چۆن دەکرێت مرۆڤ گومان لەوە بکات کە پەروەردگاری هەمیشە چاودێرە؟
بەڵام توانای خودا تەنها لە لەناوبردنی ستەمکاراندا دەرناکەوێت، بەڵکو بە شێوەیەکی هیوابەخشتر لە یارمەتیدانی بەندە صاڵحەکانی و نیشاندانی موعجیزەدا دەردەکەوێت.
4. شایەتی موعجیزەیی: نیشانەکان بۆ باوەڕداران
بۆ ئەوەی مرۆڤ لە ئاستی زانینی ئەقڵییەوە بپەڕێتەوە بۆ دڵنیایی و یەقینی دڵ، خودای گەورە لە قورئاندا نموونەی زیندووی ئەو کەسانە دەهێنێتەوە کە باوەڕێکی تەواویان بە توانای خودا هەبوو و لە ئەنجامدا، موعجیزەیان بە چاوی خۆیان بینی. ئەم چیرۆکانە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی نێوان باوەڕی پتەو و دەرکەوتنی توانای خودا ڕوون دەکەنەوە.
- پیاوەکە و گوندە کاولەکە: قورئان چیرۆکی ئەو پیاوە دەگێڕێتەوە کە بەلای گوندێکی کاولکراودا تێپەڕی و پرسیاری کرد: خودا چۆن ئەمە زیندوو دەکاتەوە؟ خوای گەورە بۆ ماوەی سەد ساڵ مراندی و پاشان زیندووی کردەوە و بە کرداری نیشانی دا کە چۆن ئێسکە پرووکاوەکان کۆدەکاتەوە و ژیانیان پێدەبەخشێتەوە. ئەمە بەڵگەیەکی ڕاستەوخۆ بوو لەسەر توانای بێسنووری خودا.
- پێغەمبەر ئیبراهیم (عليه السلام): کاتێک پێغەمبەر ئیبراهیم (عليه السلام) داوای لە خودا کرد نیشانی بدات چۆن مردووان زیندوو دەکاتەوە، نەک لە گومانەوە، بەڵکو "بۆ ئەوەی دڵی ئارام بێت" و زانینەکەی بگاتە ئاستی دڵنیایی، خودا فەرمانی پێکرد چوار باڵندە سەرببڕێت و تێکەڵیان بکات. لێرەدا خاڵێکی یەکجار گرنگ هەیە: خودا فەرمووی "پاشان بانگیان بکە، بە پەلە دێن بۆ لات". واتە خودا، ئیبراهیمی (عليه السلام) کردە بەشێکی کارا لە موعجیزەکە. ئەمە لووتکەی گەشتەکەیە؛ کاتێک مرۆڤ بە تەواوی تەسلیمی فەرمانی خودا دەبێت، لە بینەرێکی توانای خوداوە دەگۆڕێت بۆ کەناڵێک کە توانای خودای لەسەر دەست دەردەکەوێت.
- پێغەمبەر موسا (عليه السلام): لە کاتێکدا کە موسا (عليه السلام) و گەلەکەی گەمارۆ درابوون و هیچ ڕێگایەکی لۆژیکی بۆ دەربازبوون نەمابوو، بەوپەڕی دڵنیاییەوە فەرمووی: "إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ" (بە دڵنیاییەوە پەروەردگارم لەگەڵمە، ڕێنماییم دەکات). ئەم باوەڕە تەواوە وایکرد چارەسەر لەناو مەحاڵدا دروست ببێت و دەریاکە بۆیان لەت بوو.
- مریەمی کچی عیمران و پێغەمبەر زەکەریا (عليه السلام): کاتێک پێغەمبەر زەکەریا (عليه السلام) میوەی بێوەختی لەلای مریەم دەبینی، ئەم بینینەی "مەحاڵێکی بچووک" وای لێکرد بگاتە ئەو دڵنیاییەی کە داوای "مەحاڵێکی گەورەتر" بکات، ئەویش منداڵێک بوو لەوپەڕی پیریدا. ئەمە دەریدەخات کە چۆن تێڕامان لە نیشانەکانی خودا، باوەڕی مرۆڤ بەهێز دەکات بۆ داواکردنی ئەوەی کە ئەستەم دیارە.
ئەم نموونانە هەموویان یەک ڕاستیی هاوبەش دەردەخەن: کلیلی بینینی توانای خودا لە تەسلیمبوونی تەواودایە.
5. ڕێگای دڵنیایی: لە زانینەوە بۆ بەدیهێنان
خاڵی جەوهەری و کۆتایی ئەم گەشتە ئەوەیە کە زانینی ئەقڵی بە تەنها بەس نییە. گەیشتن بە دڵنیایی (یقین) پێویستی بە کردەوە و تەسلیمکردنی تەواوی ژیان هەیە بە ویستی خودا. لێرەدایە کە مرۆڤ لە زانینی پاسیڤەوە دەگوازرێتەوە بۆ بەدیهێنانی ئەکتیڤ.
بنەمای تەسلیمبوون لە پرسیارێکی بەردەوامدا کورت دەبێتەوە کە مرۆڤ لە هەموو ساتێکدا لە خۆی دەکات: "پەروەردگارم دەیەوێت من ئێستا چی بکەم؟" (يعيش اللحظة على مراد الله). کاتێک مرۆڤ بەم شێوەیە ژیا، وەڵامی کرداریی ئەم پرسیارەی دایەوە، ئیتر توانای خودا لە ژیانیدا دەبینێت.
پێغەمبەر ئیبراهیم (عليه السلام) و پێغەمبەر موسا (عليه السلام) باشترین بەڵگەن لەسەر ئەم ڕاستییە. تەسلیمبوونیان تیۆری نەبوو، بەڵکو ڕەها بوو. ئیبراهیم (عليه السلام) تەسلیم بوو بچێتە ناو ئاگرەوە، بۆیە خودا ئاگرەکەی بۆ سارد و سەلامەت کرد. موسا (عليه السلام) تەسلیم بوو بە گۆچانەکەی لە دەریای بدات، بۆیە خودا دەریاکەی بۆ شەق کرد. کلیلەکە تەسلیمبوونی بێ مەرجە بە فەرمانی خودا، تەنانەت ئەگەر دژی لۆژیکی مرۆڤیش بێت. لەو ساتەدا، مرۆڤ لە بینەرێکی توانای خوداوە دەبێتە ئامرازێک بۆ دەرکەوتنی توانای خودا لەسەر زەوی.
--------------------------------------------------------------------------------
دەرەنجام: گەیشتن بە باوەڕی تەواو
گەشتی گەیشتن بە وەڵامی پرسیاری "أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ" گەشتێکی فرەڕەهەندە. ئەم گەشتە لە تێڕامان لە گەورەیی گەردوون و وردی دروستکردنی خودی مرۆڤەوە دەست پێدەکات. پاشان، بە پەند وەرگرتن لە مێژوو و چارەنووسی گەلان بەهێزتر دەبێت. لە کۆتاییدا، بە تەسلیمکردنی تەواوی ژیان بە ویستی خودا و جێبەجێکردنی فەرمانەکانی، دەگاتە لووتکە، کە ئاستی دڵنیایی و بەدیهێنانی توانای خودایە لە ژیانی تاکەکەسی مرۆڤدا.
فَأَسْأَلُ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي هَذِهِ اللَّحْظَةِ الطَّيِّبَةِ الْمُبَارَكَةِ أَنْ يُعَلِّمَنَا وَأَنْ يُعَرِّفَنَا أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنْ يَجْعَلَنَا مِنْ عِبَادِهِ الَّذِينَ يَعِيشُونَ اللَّحْظَةَ عَلَى مُرَادِهِ. (داوا لە خودای پایەبەرز و پیرۆز دەکەین لەم ساتە پیرۆزەدا، فێرمان بکات و پێمان بناسێنێت کە ئەو بەسەر هەموو شتێکدا بەتوانایە، و بمانکاتە بەشێک لەو بەندانەی کە ساتەکانی ژیانیان بەپێی ویستی ئەو بەسەر دەبەن.)
ليست هناك تعليقات:
إرسال تعليق