پێشەکی: بناغەی باوەڕی پتەو
لە قووڵایی باوەڕی ئیسلامیدا، چەمکێکی بنەڕەتی هەیە کە دەتوانێت ژیانی مرۆڤ لە بنەڕەتەوە بگۆڕێت: "ومن يتوكل على الله فهو حسبه" (هەرکەسێک پشت بە خوا ببەستێت، ئەوا ئەو بۆی بەسە). ئەم ئایەتە تەنها دڵدانەوەیەکی کاتی نییە، بەڵکو بەڵێنێکی خوداییە بۆ ئەوانەی دەگەنە بەرزترین ئاستی متمانە و پشت پێ بەستن. ئەم وتارە شی دەکاتەوە کە چۆن زیکر و دوعاکانی ڕۆژانە، کە پێغەمبەری ئیسلام (صلی الله علیه وسلم) فێری کردووین، تەنها کۆمەڵێک وشەی دوبارەبووەوە نین، بەڵکو پرۆسەیەکی وردی "بەرنامەسازیی" ڕۆح و عەقڵن. ئەم بەرنامەسازییە کەسایەتیی مرۆڤی باوەڕدار دادەڕێژێتەوە و قۆناغ بە قۆناغ لە تێگەیشتنی سادەی باوەڕەوە دەیگوازێتەوە بۆ یەقینێکی پتەو و پشتیوانییەکی ڕاستەقینە بە خوای گەورە.
هەموو شتێک لە تێگەیشتنی ڕاستەقینەی یەکتاپەرستییەوە دەست پێدەکات، کە بناغەی سەرەکیی ئەم گەشتە ڕۆحییەیە.
--------------------------------------------------------------------------------
١. بناغەی یەکتاپەرستی (تەوحید): چەسپاندنی باوەڕ لە ڕێگەی زیکرەوە
بەرنامەی ڕۆژانەی زیکر بە چەسپاندنی بناغەییترین ڕاستی دەست پێدەکات: خاوەندارێتیی ڕەهای خوای گەورە، کە لەڕێگەی ئەم وشانەوە لە قوڵایی ناخدا دەچێنرێت. ئەم زیکرانە بە شێوەیەکی سیستماتیک هەر بیرۆکەیەکی دیکەی هێز و توانست لە مێشکی مرۆڤدا دەسڕنەوە و تەنها یەک ڕاستی دەهێڵنەوە: هەموو شتێک هی خوایە و هەر لەوەوەیە.
دوو زیکری سەرەکی هەن کە بە شێوەیەکی تایبەت جەخت لەسەر ئەم مانایە دەکەنەوە:
- زیکری یەکەم: "أصبحنا وأصبح الملك لله والحمد لله لا شريك له..." (ڕۆژمان کردەوە و هەموو موڵک و خاوەندارێتییەک هەر بۆ خوایە، سوپاس و ستایش بۆ خوایە، هیچ شەریک و هاوبەشێکی نییە...).
- شیکردنەوە: کاتێک باوەڕدار ڕۆژەکەی بەم وشانە دەست پێدەکات، دان بە ڕاستییەکی گەورەدا دەنێت: هەموو خاوەندارێتی و دەسەڵاتێکی ڕەها هەر هی خوایە. ئەم دانپێدانانە وەک سڕینەوەیەکی تەواو وایە بۆ هەر بیرۆکەیەکی دیکەی دەسەڵات. کاتێک مرۆڤ دەگاتە ئەو تێگەیشتنەی کە "موڵک هەر هی خوایە"، ئیتر بە شێوەیەکی سروشتی دڵی پڕ دەبێت لە سوپاسگوزاری (الحمد لله)، چونکە دەزانێت ئەو خاوەنە کامڵ و بە بەزەییە. پاشان، وتنی "لا شريك له" وەک مۆرێک وایە کە ئەم باوەڕە دادەخات و دڵنیایی دەدات کە هیچ بوونەوەرێکی تر لەم خاوەندارێتییە ڕەهایەدا هاوبەش نییە و شایەنی ستایش نییە.
- زیکری دووەم: "اللهم ما أصبح بي من نعمة أو بأحد من خلقك فمنك وحدك لا شريك لك..." (خوایە گیان، هەر نیعمەتێک ئەم بەیانییە بە من یان بە هەر بەدیهێنراوێکی تۆ گەیشتبێت، ئەوا تەنها و تەنها لەلایەن تۆوەیە و هیچ شەریکێکت نییە...).
- لێکدانەوە: ئەم دوعایە ڕاستەوخۆ مرۆڤ دەبەستێتەوە بە سەرچاوەی هەموو نیعمەتەکانەوە. باوەڕدار لە ڕێگەی ئەم زیکرەوە دان بەوەدا دەنێت کە هەر خۆشی و نیعمەتێک، جا بچووك بێت یان گەورە، تایبەت بە خۆی بێت یان هی کەسێکی دیکە، سەرچاوەکەی تەنها خوای گەورەیە. ئەمەش وا دەکات مرۆڤ لە چاوبرسی و بەخیلیدا نەمێنێتەوە و تەنها ڕوو لە خوا بکات بۆ سوپاسگوزاری (فلك الحمد ولك الشكر).
کاتێک ئەم مانایانە لە دڵ و دەروونی مرۆڤدا دەچەسپێن، دەگاتە ئەو باوەڕەی کە بەخشین و نەبەخشینی خوای گەورە هەردووکیان لەوپەڕی کامڵیدان. تێدەگات کە هەر یەکێکیان حیکمەتێکی لە پشتەوەیە و لە سەرچاوەیەکی کامڵەوە سەرچاوە دەگرێت کە هەرگیز هەڵە ناکات.
دوای چەسپاندنی ئەم بناغە پتەوەی یەکتاپەرستی، قۆناغی دووەم دێت کە بریتییە لە پاراستنی ئەم باوەڕە لە هەر شتێک کە پیسی بکات، جا شیرک بێت یان گوناه.
--------------------------------------------------------------------------------
٢. پاکبوونەوەی ڕۆحی: پەناگرتن و داوای لێخۆشبوون
مرۆڤی یەکتاپەرست (الموحد) دوای ئەوەی تامی نیعمەتی تەوحیدی کرد، لە هەموو کەس زیاتر بە پەرۆشە بۆ پاراستنی. ئەو دەزانێت کە گەورەترین نیعمەتە و بەردەوام لە هەوڵی پاککردنەوەی خۆیدایە لە هەر شتێک کە ئەم نیعمەتە لێڵ بکات، جا شیرکی شاراوە (الشرك الخفي) بێت کە لەوانەیە ئاگاداری نەبێت، یان ئەو گوناهانەی کە بەهۆی سروشتی مرۆییەوە ئەنجامیان دەدات. بۆ ئەم مەبەستە، ئیسلام دوو چەکی ڕۆحیی بەهێزی پێ بەخشیوە:
- پەناگرتن لە شیرک:
- دوعای "اللهم إني أعوذ بك أن أشرك بك شيئاً أعلمه، وأستغفرك لما لا أعلمه" (خوایە گیان، پەنات پێ دەگرم لەوەی شتێک بکەمە شەریکت کە خۆم بیزانم، و داوای لێخۆشبوونت لێ دەکەم بۆ ئەوەی کە نایزانم) دەربڕی ترس و نیگەرانیی قووڵی مرۆڤی باوەڕدارە لە تووشبوون بە شیرک. وتنەوەی ئەم دوعایە هانی دەدات کە بەردەوام بەدوای وردەکارییەکانی شیرکدا بگەڕێت و خۆی لێ بپارێزێت. ئەمە نیشانەی "هەستیارییەکی بەرزی ڕۆحە بەرامبەر بە تەوحید"، هاوشێوەی هەستیاریی پێغەمبەر یوسف (علیه السلام) کاتێک فەرمووی: "ما كان لنا أن نشرك بالله من شيء" (بۆ ئێمە نەبووە هیچ شتێک بکەینە شەریکی خوا). وردبوونەوە لە وشەی "من شيء" (هیچ شتێک) ئەو پەڕی وردبینی و پاکی نیشان دەدات، کە تەنانەت بیرۆکەی بچووکترین هاوبەشیش ڕەت دەکاتەوە.
- داوای لێخۆشبوون لە گوناهەکان (سەیدی ئیستغفار):
- "سەیدی ئیستغفار" کە بە "اللهم أنت ربي لا إله إلا أنت..." دەست پێدەکات، بەڕاستی گەورەی داواکارییەکانی لێخۆشبوونە. ئەم دوعایە بریتییە لە دانپێدانانێکی گشتگیر کە چەندین مانای گرنگی لەخۆگرتووە:
- داننان بە یەکتاپەرستی و بەندایەتی: "خلقتني وأنا عبدك..." (تۆ منت دروست کردووە و من بەندەی تۆم).
- پەناگرتن بە خوا لە خراپەی کردەوەکان: "أعوذ بك من شر ما صنعت" (پەنات پێ دەگرم لە خراپەی ئەوەی کردوومە).
- داننان بە نیعمەتەکانی خوا و گوناهەکانی خۆی: "أبوء لك بنعمتك علي وأبوء بذنبي" (دان دەنێم بە نیعمەتەکانت بەسەرمەوە و دان دەنێم بە گوناهی خۆمدا).
- داواکردنی لێخۆشبوون: "فاغفر لي فإنه لا يغفر الذنوب إلا أنت" (لێم خۆش ببە, چونکە هیچ کەسێک لە گوناهەکان خۆش نابێت جگە لە تۆ).
بۆ ئەوەی ئەم زیکر و دوعایانە کاریگەریی ڕاستەقینەیان هەبێت، پێویستە بە "هەست و سۆز" و تێگەیشتنێکی قووڵەوە بوترێن، نەک تەنها بە زمان. کاتێک مرۆڤ بە دڵ و ڕۆحییەوە ئەم وشانە دەڵێت، ئەو کاتە کاریگەرییەکەی لە ژیانیدا دەبینێت.
دوای ئەم پاکبوونەوە ناوەکییە، مرۆڤ ئامادە دەبێت بۆ وەرگرتنی پارێزگاریی دەرەکی لەلایەن خوای گەورەوە، کە لە قۆناغی داهاتوودا باسی دەکەین.
--------------------------------------------------------------------------------
٣. قەڵغانی خودایی: کاراکردنی پارێزگاریی ڕۆژانە
دوای ئەوەی باوەڕدار بناغەی تەوحیدی چەسپاند و ڕۆحی لە گەردی شیرک و گوناه پاککردەوە، ئامادە دەبێت بۆ وەرگرتنی قۆناغی سێیەم لەم بەرنامەسازییە خوداییە: کاراکردنی قەڵغانی پارێزگاری. ئەم بەرنامەیە وەک قەڵغانێکی خودایی کار دەکات کە مرۆڤ لە خراپەی نەفسی خۆی، فێڵ و تەڵەکەی شەیتان، و هەر زیانێکی دەرەکی دەپارێزێت. ئەم پارێزگارییە لە چەند قۆناغێکی یەک لە دوای یەک پێکدێت:
- پارێزگاری لە نەفس و شەیتان: یەکەم هێڵی بەرگری، پاراستنی مرۆڤە لە سەرچاوە ناوەکییەکانی خراپە. ئەمە لە ڕێگەی دوعای "اللهم عالم الغيب والشهادة... أعوذ بك من شر نفسي ومن شر الشيطان وشركه" (خوایە گیان، زانای نهێنی و ئاشکراکان... پەنات پێ دەگرم لە خراپەی نەفسی خۆم و لە خراپەی شەیتان و هاوبەش دانانی) بەدەست دێت. ئەمە دانپێدانانە بەوەی کە مرۆڤ پێویستی بە یارمەتیی خوایە بۆ کۆنترۆڵکردنی ئارەزووەکانی نەفسی و خۆپاراستن لە شەیتان.
- پارێزگاری گشتی (بەرنامەی دژەڤایرۆس): دوای پاراستنی ناوەکی، کاتی پاراستنی گشتی دێت. زیکری "بسم الله الذي لا يضر مع اسمه شيء في الأرض ولا في السماء وهو السميع العليم" (بە ناوی ئەو خوایەی کە بە ناوی ئەوەوە هیچ شتێک لە زەوی و ئاسماندا زیان ناگەیەنێت، و ئەو بیسەر و زانایە) وەک "دژەڤایرۆسێکی" ڕۆحی کار دەکات. وتنەوەی ئەم زیکرە بە یەقینەوە، ئەو باوەڕە لە دڵی مرۆڤدا دروست دەکات کە لە ژێر چاودێری و پاراستنی خوای گەورەدایە و هیچ بەدیهێنراوێک ناتوانێت زیانی پێ بگەیەنێت بەبێ ویستی ئەو.
- پارێزگاری لە کاتی دەرچوون لە ماڵ: کاتێک مرۆڤ لە ماڵ دەردەچێت، پێویستی بە پارێزگارییەکی تایبەت هەیە. ئەمەش لە ڕێگەی زیکری "بسم الله، توكلت على الله، لا حول ولا قوة إلا بالله" بەدەست دێت. ئەم وشانە پڕۆسەیەکی سێ قۆناغی لۆژیکین: یەکەم، دەستپێکردن بە ناوی خوا (بسم الله)؛ دووەم، ڕادەستکردنی تەواوی کارەکان بە ئەو (توكلت على الله)؛ و سێیەم، داننان بەوەی کە هیچ هێز و توانایەک بۆ سەرکەوتن نییە بەبێ یارمەتیی ئەو (لا حول ولا قوة إلا بالله). پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) دەفەرموێت هەر کەسێک ئەمە بڵێت، فریشتەکان پێی دەڵێن: "هديت وكفيت ووقيت" (ڕێنمایی کرایت، بەس بوویت، و پارێزرایت). بەڵام کاریگەرییەکەی لێرەدا ناوەستێت؛ شەیتانەکان کاتێک ئەمە دەبیستن، هەست بە مەترسی دەکەن و دەزانن کە ئەو کەسە چیتر دەستیان پێی ناگات، بۆیە لێی دوور دەکەونەوە.
هەروەها، بۆ ئەوەی ئەم پارێزگارییە بەردەوام بێت، پێویستە لە هەر شوێنێکی نوێدا نوێ بکرێتەوە. کاتێک مرۆڤ دەگاتە شوێنێکی نوێ، بە وتنی "أعوذ بكلمات الله التامات من شر ما خلق" (پەنا دەگرم بە وشە کامڵەکانی خوا لە خراپەی ئەوەی دروستی کردووە)، بەرنامەی پارێزگارییەکەی نوێ دەکاتەوە و دڵنیا دەبێتەوە.
ئەم هەموو قۆناغانەی چەسپاندنی تەوحید، پاکبوونەوەی ڕۆحی، و کاراکردنی قەڵغانی خودایی، مرۆڤ دەگەیەننە لوتکەی باوەڕ، کە بریتییە لە متمانە و پشتیوانیی تەواو بە خوای گەورە (تەوەکول).
--------------------------------------------------------------------------------
٤. لوتکەی باوەڕ: پشتیوانیی ڕاستەقینە بە خوا (تەوەکول)
تەوەکول (پشت بەستن بە خوا) بەرهەمی سروشتیی تەوحیدێکی ڕاستەقینە و پەیڕەوکردنی بەردەوامی زیکرەکانە. تەوەکول تەنها چەمکێکی تیۆری نییە، بەڵکو هێزێکی کرداریی گەورەیە کە بوێری، ئارامی و یەقینێکی سەرسوڕهێنەر بە مرۆڤی باوەڕدار دەبەخشێت. کاتێک مرۆڤ دەگاتە ئەو ئاستەی کە بە تەواوی دڵی کارەکانی بە خوا بسپێرێت، ئیتر هیچ هێزێک لەسەر زەوی ناتوانێت بیترسێنێت. قورئانی پیرۆز پڕە لە نموونەی کرداریی پێغەمبەران کە هێزی تەوەکولیان نیشان داوە:
- پێغەمبەر هود (علیه السلام) و بەرەنگاربوونەوەی گەلەکەی: گەلی عاد، کە بە گەلێکی زۆر بەهێز و زەبەلاح ناسراو بوون، دژایەتیی پێغەمبەر هودیان دەکرد. بەڵام هود (علیه السلام) بە تەنها و بە هێزی تەوەکولەوە، بەرەنگاری هەموویان بووەوە و پێی فەرموون:
- ئەمە لوتکەی بوێری و یەقینە. یەک پیاو بەرەنگاری گەلێکی گەورە دەبێتەوە، چونکە دڵنیایە لەوەی کە هەموو بوونەوەرێک لەژێر دەسەڵاتی خوادایە.
- پێغەمبەر موسا (علیه السلام) و بەرەنگاربوونەوەی فیرعەون: فیرعەون، کە لووتکەی دەسەڵاتی زەمینی بوو، بەوپەڕی لەخۆباییبوونەوە هەڕەشەی دەکرد و دەیوت: "ذروني أقتل موسى" (لێم گەڕێن با موسا بکوژم). بەڵام لە بەرامبەر ئەم هێزە زەبەلاحەدا، موسا (علیه السلام) بەبێ هیچ ترسێک، تەنها پشتی بە خوای خۆی بەست و فەرمووی:
- دەرئەنجامەکە سەرسوڕهێنەر بوو: فیرعەون بە هەموو سوپا و دەسەڵاتییەوە نەیتوانی تەنانەت دەست بۆ موسا ببات. ئەمە بەڵگەیەکی حاشاهەڵنەگرە لەسەر ئەو بنەمایەی کە گەورەترین هێزی زەوی پووچەڵ دەبێتەوە کاتێک ڕووبەڕووی بەندەیەکی تەنها دەبێتەوە کە بە تەوەکولی خودایی پارێزراوە.
ئەم نموونانە نیشانی دەدەن کە کەسایەتیی یەکتاپەرست (الموحد) دەتوانێت بگاتە ئاستێک کە بە متمانە و یەقینێکی تەواوەوە ڕووبەڕووی گەورەترین هێزەکانی سەر زەوی ببێتەوە، چونکە دەزانێت پشتی بە هێزێکی بێسنوور بەستووە.
بۆ پاراستنی ئەم ئاستە بەرزەی باوەڕ، پێویستە پەیوەندییەکی بەردەوام لەگەڵ سەرچاوەی سەرەکیی دیندا هەبێت.
--------------------------------------------------------------------------------
٥. هێشتنەوەی پەیوەندی: ڕۆڵی قورئان و بەردەوامی لەسەر دین
گەیشتن بە لوتکەی تەوەکول و یەقین کۆتایی ڕێگاکە نییە، بەڵکو سەرەتای قۆناغێکی نوێیە کە پێویستی بە پاراستن و بەردەوامی هەیە. باوەڕ وەک ڕووەکێک وایە؛ ئەگەر ئاو نەدرێت و چاودێری نەکرێت, وردە وردە سیس دەبێت. بۆ هێشتنەوەی ئەم بارە ڕۆحییە بەرزە، ئیسلام دوو ڕێگای سەرەکیمان فێر دەکات:
- ڕازیبوون بە دین: وتنەوەی زیکری "رضيت بالله رباً وبالإسلام ديناً وبمحمد صلى الله عليه وسلم نبياً" (ڕازیم بە خوا وەک پەروەردگار، و بە ئیسلام وەک دین، و بە موحەممەد وەک پێغەمبەر) دانپێدانان و نوێکردنەوەیەکی ڕۆژانەیە بۆ بنەماکانی باوەڕ. ئەمە وەڵامی بەندەیە بۆ هەڵبژاردەی خودایی لە قورئاندا: "وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا" (و ڕازی بووم کە ئیسلام دینتان بێت). بە وتنی ئەم زیکرە، باوەڕدار ڕۆژانە ڕازیبوونی خۆی بەم دیارییە خوداییە دووپات دەکاتەوە و پەیوەندییەکەی بەهێزتر دەکات.
- پەیوەندی بەردەوام لەگەڵ قورئان: باشترین ڕێگا بۆ ژیاندنەوەی دڵ و هێشتنەوەی پەیوەندیی ڕۆحی، پەیوەندیی بەردەوامە لەگەڵ قورئانی پیرۆز. دوعای "اللهم إني عبدك... أن تجعل القرآن العظيم ربيع قلبي..." (خوایە گیان، من بەندەی تۆم... داوات لێ دەکەم کە قورئانی گەورە بکەیتە بەهاری دڵم...) داوایەکی قووڵە بۆ ئەوەی قورئان تەنها کتێبێکی خوێندنەوە نەبێت، بەڵکو ببێتە سەرچاوەی ژیان و وزە و ڕووناکیی دڵ. وەک چۆن بارانی بەهار زەوی وشک زیندوو دەکاتەوە، قورئانیش دڵی باوەڕدار زیندوو دەکاتەوە.
وەک وتاربێژەکە لە کۆتاییدا دەیفەرمووێت، با داوا لە خوای گەورە بکەین:
أسأل الله أن يجعلني وإياكم من الموحدين المتوكلين على الله الواثقين به.
(داوا لە خوا دەکەم کە من و ئێوەش بکاتە بەشێک لە یەکتاپەرستان و ئەوانەی پشت بە خوا دەبەستن و متمانەیان پێیەتی).
--------------------------------------------------------------------------------
دەرئەنجام
زیکرەکانی ڕۆژانە تەنها ڕاهێنانێکی زمان و دوبارەکردنەوەی وشە نین، بەڵکو گەشتێکی ڕۆحیی گۆڕانکارین. ئەم گەشتە مرۆڤ قۆناغ بە قۆناغ لە تێگەیشتنی سادەی یەکتاپەرستییەوە دەگوازێتەوە بۆ پاکبوونەوەی ناوەکی، پاشان بۆ وەرگرتنی قەڵغانی پارێزگاریی خودایی، و لە کۆتاییشدا دەگاتە لوتکەی باوەڕ، کە ژیانکردنە بە یەقین و تەوەکولی ڕاستەقینە.
ئەمە ئەو "بەرنامەسازییە" خوداییەیە کە ئیسلام بۆ داڕشتنی کەسایەتییەکی بەهێز، ئارام و پارێزراو پێشکەشی کردووە. کاتێک باوەڕدار بە دڵ و ڕۆحەوە پەیڕەوی ئەم بەرنامەیە دەکات، بەڵێنی خوای گەورەی بەسەردا جێبەجێ دەبێت: "ومن يتوكل على الله فهو حسبه" (هەرکەسێک پشت بە خوا ببەستێت، ئەوا ئەو بۆی بەسە)، و ئەمەش کلیلی بەختەوەری و سەرکەوتنی ڕاستەقینەیە لە هەردوو جیهاندا.
ليست هناك تعليقات:
إرسال تعليق